حسگرهای زیستی در یک شتاب‌دهنده ایرانی، در مصاحبه با یکی از تیم‌های شرکت شزان

تاریخ : ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۶

تعداد بازدید : ۱۳۰۱

5 امتیاز از 1 رای
نسخه چاپی
موضوعات :

شرکت «نوآوران فناوری‌های همگرای شناختی زیستی اطلاعات و نانو» (شزان) یک شتاب‌دهنده تخصصی در حوزه فناوری‌های همگرا است که با استفاده از تجربیات موفق این حوزه در داخل و خارج کشور، و همچنین بهره‌گیری از سرمایه انسانی مجرب و باتجربه، یک مرکز نوآوری چندمنظوره برای توسعه فناوری/محصول در حوزه فناوری‌های همگرا ایجاد کرده است. در ادامه، مصاحبه تخصصی مرکز راهبردی فناوری‌های همگرا با سرکار خانم مرجان هدایتی و جناب آقای علی منظور از اعضای یکی از تیم‌های این مرکز آمده است.

filereader.php?p1=main_f416c32f4d98d042b

1. لطفاً تاریخچه فعالیت، نحوه توسعه کسب‌وکار و تحولات شرکت شزان را مختصراً بفرمایید.
تاریخچه شزان و گروه‌های در حال فعالیت در آن، دو مقوله متفاوت از هم هستند. تشکیل گروه اصلی به رساله دکتری آقای دکتر کلانتری‌‌نژاد، که در حال حاضر مدیر عامل شرکت شزان هستند، باز می‌گردد. موضوع رساله دکتری ایشان شبیه‌سازی حسگر‌های مبتنی بر FETبود و روی توالی‌یابی DNA (DNA Sequencing) کار می‌کردند. ایشان با اساتید معروف فناوری نانو در ایران، مثل دکتر رفیعی‌تبار، کار کرده‌اند و بعد از اتمام دوره دکتری، عضو هیئت علمی پژوهشکده هوا و فضا شدند و دانشجویان زیادی را در این رشته پرورش دادند. اولین دانشجوی ایشان مهندس حسینی، دانشجوی صنعت و معدن گرایش ساخت بودند که روی حسگرهای گازی مبتنی بر FET پروژه ساخت و شبیه‌سازی انجام داد. در ادامه دانشجویان دیگری زیرنظر ایشان به فعالیت مشغول شدند. من هم از دانشجویان ایشان بودم که روی حسگرهای زیستی مبتنی بر FET بر پایه نانوساختارها کار کردم. ایشان در شرکت دیگری، جمعی از دوستان را جذب کردند و ساخت حسگرها را در سطح تحقیقاتی شروع کردند.
دکتر کلانتری‌نژاد حدود یک سال و نیم پیش شرکت شزان را تأسیس کردند. شزان، یک شرکت شتاب‌دهنده در حوزه فناوری‌های همگراست. یکی از پروژه‌های آغازین این شرکت، پروژه حسگر زیستی مبتنی بر FET یا حسگر زیستی مبتنی بر ترانزیستور اثر میدان است. اصل این پروژه توسط تیم دو نفره ما انجام می‌شود که البته از شرکت‌ها و افراد خارج از شزان نیز مشاوره گرفته می‌شود.

2. شرکت شزان در چه حوزه‌هایی در زمینه فناوری‌های همگرا فعالیت می‌کند؟
هر کدام از اعضای اینجا، عضو یک تیم هستند. ما به عنوان یک تیم دونفره، روی موضوع حسگر زیستی مبتنی بر FET کار می‌کنیم. ممکن است گروه‌های دیگر بر روی حسگرهای دیگری کار کنند، ولی روش آشکارسازی (detection) آن‌ها با حسگرهای زیستی مورد تحقیق ما متفاوت است.

3. با توجه به اینکه زبان رشته‌های مختلف با هم متفاوت است، اعضای گروه از تخصص‌های مختلف چگونه با هم ارتباط برقرار می‌کنند؟
به نظر من زبان افراد خیلی متفاوت نیست؛ چون کسانی که در این حوزه کار می‌کنند، از این موضوع آگاهی دارند که کارشان در فضای میان‌رشته‌ای است. از این‌رو سواد میان‌رشته‌ای دارند و زبان‌شان تقریبا زبان مشترکی است. همین که می‌گوییم شزان یا فعالیت‌های همگرا، به این معنی است که قرار است این 4 فناوری در کنار هم و با هم باشند تا فناوری سطح بالاتری را ایجاد کنند، زبان مشترک را بین خود پیدا کرده‌ایم.

4. محصولات هدف شزان، چه در حوزه شتاب‌دهنده‌ها و شرکت‌های جانبی، چه شرکت‌ها و تیم‌های داخلی خود شزان، چه هستند و کاربردشان چیست؟
شزان ساختار خودش را دارد، ولی در حال حاضر و برحسب فناوری، در حوزه نانو، تیم ما روی حسگرهای زیستی مبتنی بر FET تحقیق می‌کند. پروژه دیگر، با موضوع سنجش میزان تروپونین در حمله قلبی است که تیم دیگری در حوزه نانوزیست فناوری روی آن تحقیق می‌کند. پروژه بعدی، پروژه رابط مغز و رایانه (بی سی آی) است؛ رایانه اینتر FET که در حال حاضر دو الی سه تیم در این حوزه کار می‌کنند. پروژه دیگر وسیله‌ای به نام فایندیما به سفارش شرکت جرمینال است که ابزاری برای پیدا کردن اشیا و اطلاع‌رسانی آن به صاحب شیء است.

5. آیا با گروه‌های تحقیقاتی دیگری در خارج از شزان تعامل داشته‌اید؟ این تعاملات چگونه است؟
موضوع تیم ما کاملاً بروز است و در ایران، کسی در این سطح فناوری حتی در حد دانشگاهی کار نکرده است. حتی تجهیزاتی که برای ساخت این حسگر نیاز داریم، در داخل ایران نیست. از این‌رو برای ساخت حسگر، با سازمان‌های مختلفی در خارج از ایران مذاکره کرده‌ایم و قرار است با شرکتی در مالزی مشارکت کنیم. مشاوره نیز زیاد گرفته‌ایم و اکثر کارهای ما در خارج از ایران راه افتاده است. همچنین چون ما ابزار اختصاصی برای کار خودمان سفارش می‌دهیم و تجهیزات آماده نمی‌خریم، به مشکلی در پشتیبانی و تهیه موارد موردنیاز خود برخورد نکرده‌ایم.

6. تا به حال برای مدل کسب و کار فعلی خود چه تلاش‌هایی کرده‌اید؟ چه کمک‌هایی از شزان یا سایر شرکت‌ها گرفته‌اید؟
در خصوص مدل کسب و کار از بیرون شرکت شزان خدماتی نمی‌گیریم. چون یکی از وظایف و تعهداتی که شرکت شزان به ما به عنوان یک تیم شزان دارد، این است که منتورینگ انجام دهد و ما را آموزش دهد تا مدل کسب و کار خود را تهیه کنیم. هدف و وظیفه شرکت شزان، آموزش، راهنمایی و جذب سرمایه است و ما این‌ موارد را با کمک شرکت جلو می‌بریم.
در واقع ما چند شرکت هستیم که شرکت شزان در آن‌ها سرمایه‌گذاری می‌کند. برای همین یکی از تعهدات شرکت شزان به تیم‌ها و گروه‌ها، کمک به آن‌ها برای کسب بهترین مدل کسب و کار است.
چیزی که همه تیم‌ها، خصوصا ما به دنبالش هستیم، مدلی است که محصول‌محور نباشد. هدف ما تولید محصول نیست، بلکه تولید پلتفرم است. وقتی شما پلتفرم داشته باشید، هزاران محصول را می‌توانید از آن استخراج کنید و این موضوع سبب می‌شود که بعد از یک مدت، محصول شکست نخورد و قابل ارتقا باشد.

7. تا به حال محصولی از شزان به بازار معرفی شده است؟ زمان مورد نیاز برای این کار به چه میزان است؟
چون مدت زمان زیادی از تشکیل شرکت شزان نگذشته است و پروژه‌ها نیز شامل محصولات زودبازده نیستند، هنوز محصولی ارائه نشده است، ولی شرکت فایندیما یا جرمینال که شزان هم در آن سرمایه‌گذاری کرده است، محصولاتی روانه بازار کرده‌اند. ارائه محصول در حوزه حسگر هنوز میسر نیست. البته یکی از تیم‌ها نزدیک به عرضه محصول است.
زمان موردنیاز برای عرضه یک محصول، بستگی به پروژه دارد. برداشت من این است که پروژه ما شاید دو سال و نیم تا سه سال دیگر به بازار عرضه شود، شاید هم زودتر. البته به این موضوع بستگی دارد که خدمات بیرونی چقدر زود به دست ما می‌رسد یا چقدر دقت در تجهیزات نیاز است.

8. برای ورود به بازار چه موانعی وجود دارد؟ و شزان چگونه می‌تواند این موانع را از سر راه بردارد؟
در خصوص پروژه ما، این نوع حسگر در دنیا بروز است و شرکت‌های تولیدکننده آن، شاید امسال یا سال‌های آینده محصولات‌شان را به صورت عمده وارد بازار کنند. اگرچه جزء شرکت‌های اول هستیم ولی رقیب‌های بزرگی داریم، مانند شرکت‌های چندملیتی صاحب سرمایه‌گذارهای بین‌المللی که سطح فناوری بسیار بالاتری از ایران دارند.
این مسئله بستگی به بازار هدف نیز دارد. جرمینال که مجموعه‌ای از محصولات را وارد بازار کرده است، بازار هدفش ایران است و کار سختی را پیش رو ندارد. دوستانی هم که روی پروژه حسگر زیستی حمله قلبی کار می‌کنند، محصول‌شان را با برند مشترک با همکاری شرکت پویندگان عرضه می‌کنند تا بتوانند بازار آسیا را هم بگیرند. نظر ما هم این است که با شرکتی همکاری کنیم تا بتوانیم محصول‌مان را خارج از ایران هم ارائه کنیم.

9. به نظر شما در شزان، چه محصولاتی قابلیت ورود به بازارهای خارجی را دارند؟ بازار هدف‌شان کجاست؟
به نظرم دو پروژه‌ای که روی حسگر کار می‌کنند، کاملاً شرایط و قابلیت ورود به بازار خارج از ایران را دارند. پروژه حسگر قلبی می‌تواند با کمک شرکت «پویندگان راه سعادت» بازار آسیا را خیلی خوب در دست بگیرد. بازار هدف ما نیز خارج از ایران است. درصدد هستیم که یک شرکت خارجی همکاری کنیم و محصول را با برند مشترک عرضه کنیم تا بازار هدف‌مان بازار بین‌المللی باشد. این نوع حسگرها در همه دنیا خواهان دارد، چون جواب آنی می‌دهند و بنابراین تشخیص و درمان را سریع‌تر خواهند کرد. اما واقعیت این است که رقابت در این حوزه بسیار زیاد است و برای اینکه بتوانید بازار را از انحصار شرکتی خارج کنید، باید ویژگی خاصی نسبت به رقبا داشته باشید. ما با رصد کارهای شرکت‌های مختلف دنیا، دنبال این هستیم که آن ویژگی را اضافه کنیم.
مزیتی که محصولات ایرانی برای بازارهای خارجی دارند، قیمت مناسب‌شان است. علاوه بر قیمت، سرعت و دقت هم یک مزیت رقابتی به شمار می‌رود. در کنار رقبای خارجی قیمت مزیت است ولی نوع فناوری استفاده شده در حسگر تولیدی در کنار سایر حسگرها، باید سرعت و دقت مطلوبی را به همراه داشته باشد؛ سرعت و دقت این نوع حسگر با حسگرهای الکتروشیمیایی متفاوت است.
اخذ استاندارد در فضای بین‌المللی یک معضل مهم است. ورود به بازارش هم کار ما نیست. احتمالا بخش بازرگانی را به شرکت های فعال در این حوزه خواهیم سپرد.

10. آیا حوزه‌های فناوری وجود دارد که خود شما یا شزان بخواهد وارد شود، اما به هر دلیلی هنوز فرصتش پیش نیامده باشد؟ اگر بخواهید یک حوزه را انتخاب کنید که شزان وارد شود، کدام است؟
باتوجه به صحبت‌های اعضای شزان، به نظر می‌آید تمایل به فعالیت در حوزه محیط زیست و انرژی وجود دارد، ولی هنوز ایده خاصی در این زمینه مطرح نشده است. ضمنا شزان، رویدادهایی به نام نوآوردگاه برگزار می‌کند که در آنها، ایده‌ها جمع‌آوری می‌شوند و تیم‌ها جذب می‌شوند. احتمالا برای این موضوع هم یک نوآوردگاه برگزار شود.

11. تمایل سرمایه‌گذاران برای ورود به این حوزه چگونه است؟
متاسفانه این فرهنگ هنوز جا نیفتاده است، ولی همه دارند تلاش می‌کنند و به این سمت حرکت می‌کنند. اطلاع دارم که دکتر کلانتری‌نژاد خیلی تلاش کرده‌اند تا سرمایه‌گذاران را متقاعد کنند که ارزش افزوده این حوزه خیلی بالاست. به نظر من در قبل، شرکت‌های سرمایه‌گذاری بیشتر دنبال حوزه آی‌تی بودند چرا که در حوزه آی‌تی، سریع‌تر به جواب می‌رسیدند، اما این حوزه (حسگر زیستی) این‌گونه نیست، ارزش افزوده این حوزه، اصلا قابل مقایسه با حوزه آی‌تی نیست. به نظرم همین که شزان توانسته است شرکت‌های دیگری را برای سرمایه‌گذاری در حوزه زیست‌حسگر به غیر از آی‌تی قانع کند، نشان می‌دهد که قابلیت سرمایه‌گذاری وجود داشته است.

12. زنجیره ارزش ایده، توسعه و تولید محصولات در حوزه زیست‌حسگرها در ایران چه نقاط ضعف و قوتی دارد؟ آیا محصولات تولیدی در ایران قدرت رقابت با محصولات خارجی را دارند؟
شاید در ایده‌پردازی و توسعه نقطه ضعف حادی نباشد، ولی در تولید محصول واقعا یک مشکل اساسی وجود دارد و آن هم این‌ است که فناوری تولید حسگرها مخصوصا به صورت تولید انبوه در ایران وجود ندارد. شاید حسگرهای دیگری هم ساخته شده باشند که در آزمایشگاه کار کند، اما تولید انبوه نکته دیگری است و فناوری آن در ایران موجود نیست. به عنوان مثال در پروژه ما، اگر بخواهید یک نانوزیست‌حسگر در ابعاد 50 نانومتر در 100 نانومتر در طول 8 میکرومتر تولید کنید، فناوری ساخت در ایران وجود ندارد که بتواند تولید مقیاس وسیع داشته باشد. حال این سؤال پیش می‌آید که چرا ایران باید سراغ چیزی برود که فناوری‌اش در دسترس نیست؟ موضوع زیست‌حسگر آنقدر اهمیت دارد که می‌شود افراد را مجاب به سرمایه‌گذاری کرد تا بعدها شرکت‌های خارجی هم وارد ایران شوند و در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند و حتی کارخانه آن را راه‌‌اندازی کنند. در قسمت تولید محصول پیچیدگی خیلی حادی وجود دارد، ولی مشکلات قسمت ایده و توسعه خیلی حاد نیست. کل هزینه مربوط به بخش توسعه است تا تولید، ولی چالش اصلی در تولید است.
تمامی حسگرها پارامترهای خیلی حساسی دارند. برای رسیدن به نتیجه مطلوب در مورد حساسیت‌ و تکرارپذیری حسگرها باید صبر بسیار زیادی داشت. علاقه خیلی خاص و توان مالی زیادی می‌خواهد که اغلب نداریم.

13. شزان یکی از شرکت‌های پیشرو در حوزه همگرا است، آیا شرکت ایرانی دیگری در یک یا چند مورد از حوزه‌های همگرا مشغول به کار است؟

من در ایران، در تخصص خودم، حسگری که بر پایه تشخیص آنی (point of care) باشد، نمی‌شناسم. برخی شرکت‌ها هستند که فقط کار تحقیق و توسعه و R&D انجام می‌دهند، ولی شرکتی که به محصول برسد، در ایران وجود ندارد. در حوزه‌های دیگر مثل حوزه علوم‌شناختی شرکت‌هایی هستند که محصول داده‌اند، ولی در حوزه حسگرها و نانوحسگرها با تشخیص آنی، در ایران محصولی ندیده‌ام.
در فناوری‌های زیرمجموعه همگرا به صورت جداگانه فعالیت‌هایی صورت می‌گیرد، ولی کسی که خصوصا شتاب‌دهنده این حوزه باشد و همه حوزه‌ها را پوشش دهد وجود ندارد.

14. شما به عنوان یک شرکت نوپا برای رشد بیشتر نیازمند چه ملزوماتی هستید؟
شاید مهمترین نکته این است که افراد به چیزی که تولید می‌کنند، ایمان داشته باشند. ما واقعا به کاری که می‌کنیم ایمان داریم. می‌دانیم درست حرکت می‌کنیم، ولی ممکن است شکست هم بخوریم. بحث این است که اتفاقی نیافتد که این انگیزه و تلاش از بین برود. این موضوع یک بحث فرهنگی و یک اتفاق درونی است، اما کاری که باعث شود این فرهنگ و انگیزه از بین برود، به صورت نامطلوبی اثرگذار است.
افراد کارآفرین در شرکت‌های نوپا، باید انگیزه و انرژی درونی داشته باشند و در مرحله بعد، به سراغ پاسخ به نیازهایی مانند مسائل مالی اولیه و منتورینگ بروند، و شرکت شزان این موارد را در اختیار گروه‌ها قرار می‌دهد.

نظر شما